Amsterdamse jongeren drinken tijdens het uitgaan steeds minder alcohol, maar gebruiken juist vaker drugs als 3-MMC en ketamine. Dat blijkt uit het jaarlijkse onderzoek Antenne van verslavingszorginstelling Jellinek. De prijs van alcohol speelt daarbij een rol, maar jongeren zijn zich ook bewuster van de gevolgen van drank voor hun gezondheid.

Voor het onderzoek werden onder meer Amsterdamse mbo-studenten tussen de 18 en 27 jaar ondervraagd. Zij geven aan vaker alcoholvrije drankjes te kiezen, doordeweeks niet te drinken of bewust periodes helemaal geen alcohol te nemen.

Jongeren maken zich volgens de onderzoekers meer zorgen over wat alcohol doet met hun lichamelijke en mentale gezondheid. Ook in het Amsterdamse nachtleven is die verandering merkbaar. Clubs en andere horecazaken zien dat bezoekers minder geld uitgeven aan drank.

De daling van het alcoholgebruik is al enkele jaren zichtbaar. Binnen steeds meer groepen jongeren wordt het normaal gevonden om tijdens het uitgaan niet te drinken. Als jongeren wél alcohol drinken, combineren ze dat volgens het onderzoek vaker met drugs. Zo wordt cocaïne soms gebruikt om na het drinken weer alerter te worden.

3-MMC en ketamine populairder

Tegelijkertijd neemt het gebruik van 3-MMC en ketamine tijdens het uitgaan toe. 3-MMC, ook wel 'miauw' genoemd, is een synthetische drug met een stimulerende werking. Gebruikers kunnen zich er energieker en vrolijker door voelen.

De drug werd tijdens de coronaperiode populair en wordt meestal als poeder gesnoven. Volgens het onderzoek speelt ook de prijs een rol: voor ongeveer 25 euro kunnen gebruikers een gram kopen, waar ze een avond mee kunnen doen.

"Je bent meer down-to-earth, het is minder intens en de kater is ook niet zo heftig", zegt een van de ondervraagde jongeren over 3-MMC.

Volgens Jellinek lijkt 3-MMC langzaam terrein te winnen ten opzichte van xtc. Ook ketamine wordt vaker gebruikt. Dat is een verdovend middel dat onder meer een loom en vervormd gevoel kan veroorzaken. Sommige gebruikers vergelijken het effect met dronkenschap.

De reportage die AT5 vorig jaar maakte over het dalende aantal bezoekers in nachthoreca:

Vapes en nicotinezakjes

Naast drugs blijven ook vapes populair onder jonge uitgaanders. Volgens het onderzoek speelt mee dat jongeren die elektronische sigaretten ook binnen gebruiken. Horecaondernemers zeggen na een uitgaansnacht veel weggegooide vapes te moeten opruimen.

Ook nicotinezakjes die onder de bovenlip worden geplaatst, worden gebruikt. Die worden vaak snus genoemd, al bevat traditionele snus tabak.

Daarnaast signaleert Jellinek een toename van illegaal verkochte sigaretten. Jongeren kunnen die na sluitingstijd van winkels onder meer kopen via bezorgers die via WhatsApp werken, taxichauffeurs en straatverkopers rond uitgaansgelegenheden. "Het zijn B sigaretten met Marlboro erop", zegt een ondervraagde jongen.

Drugs bestellen via een 'menukaart'

Ook de manier waarop drugs worden verkocht verandert. Volgens Jellinek gaan dealers steeds professioneler te werk. Ze bieden bijvoorbeeld digitale lijsten aan waarop verschillende drugs en prijzen staan en werken met kortingscodes, betaalverzoeken en aanbiedingen waarbij meerdere middelen worden gecombineerd.

Tegelijkertijd ziet Jellinek een andere ontwikkeling: jongeren zijn bewuster bezig met hun gezondheid. Zo zijn er steeds meer feesten waar niet of nauwelijks alcohol wordt gedronken en proberen clubs bezoekers beter voor te lichten over de risico's van alcohol en drugs.

Daardoor is het voor een deel van de jonge Amsterdammers steeds minder vanzelfsprekend dat alcohol, wiet, xtc of sigaretten bij een avond uit horen.

Jongeren in Amsterdam drinken minder alcohol, maar nemen meer 3-MMC en ketamine bij het stappen in de stad. Dat blijkt uit het jaarlijkse Jellinek-onderzoek Antenne. Jongvolwassenen krijgen te maken met stijgende alcoholprijzen en zijn zich bewuster van de gevolgen van drank. Met 3-MMC en ketamine ben je voor lagere prijzen de hele avond zoet.

De mbo-studenten van 18 tot 27 jaar die meededen aan het onderzoek geven aan meer alcoholvrij op tafel te zetten, doordeweeks geen alcohol te drinken of periodes zonder alcohol te hebben. Ze maken zich zorgen om de gevolgen van drank op hun fysieke en mentale staat.

Ook ondernemers zien die ontwikkeling: hun baromzet daalt. Eind vorig jaar gaven horecazaken aan AT5 al aan te worstelen met slinkende inkomsten en kopzorgen te hebben over de toekomst. In clubs zelf wordt steeds minder uitgegeven, zeggen de uitbaters.

Al enkele jaren is de daling in drankinname zichtbaar. In veel groepen jongeren wordt het normaler gevonden om niet te drinken. Er wordt vooral minder vaak gedronken. Als er wel wordt gedronken, wordt dit vaker met drugs gecombineerd. Zo nemen jonge uitgaanders weleens een snuif cocaïne als ze aangeschoten zijn om zich weer alert te voelen. 

3-MMC

Tegelijkertijd stijgt het gebruik van 3MMC - ook bekend als 'miauw' - en ketamine in het uitgaansleven. Het in de coronaperiode populair geworden 3-MMC is een synthetische drug met een stimulerend effect: je kan er energieker en vrolijker van raken. Met een gram à ongeveer 25 euro doe je al snel een avond. Gebruikers moeten regelmatig bijnemen en het snuiven wordt vaak als pijnlijk ervaren.

"Je bent meer down-to-earth, het is minder intens en de kater is ook niet zo heftig", zegt een van de ondervraagde jongeren over 3MMC. Volgens het rapport van Jellinek verdringt het snuifbare kristalpoeder langzaam het gebruik van de xtc-pil. Hetzelfde geldt voor het verdovende ketamine, dat loom maakt, maar volgens sommige gebruikers een licht dronken effect geeft zonder dat je een kater krijgt.

De reportage die AT5 vorig jaar maakte over het dalende aantal bezoekers in nachthoreca:

Illegale tabak

Ook blijven vapes populair in het uitgaansleven, deels omdat je die ook binnen kan gebruiken. Kroegeigenaren worstelen met de vele wegwerpvapes die ze na een lange nacht moeten opruimen. Ook snus, een zakje met nicotine dat je op je tandvlees zet, is daarbij populair.

Daarnaast is illegale tabak in opkomst. Dat kunnen jongeren ook halen nadat tabakswinkels zijn gesloten, via WhatsApp-bezorgers, taxichauffeurs en straatverkopers in de buurt van de club. "Het zijn B sigaretten met Marlboro erop", zegt een jongen.

Menukaarten

Jellinek merkt op dat de verkoop van drugs professionaliseert. Aanbieders werken met kortingscodes, Tikkie, combideals en uitgebreide menukaarten. 

Tegelijkertijd ziet het onderzoek een toenemend 'gezondheidsbewustzijn'  onder jongeren. Sober clubbing, 'awareness teams' uit de clubscene zelf en een bredere beweging om van alcohol en ook van wiet, xtc en sigaretten af te zien zorgen ervoor dat middelen als alcohol steeds minder een kernonderdeel van uitgaan zijn. 

Jan Kuijs (73) uit Castricum rent zondag zijn veertigste Dam tot Damloop. Hij heeft nog geen editie gemist. Met NH kijkt hij terug op een paar speciale edities: de eerste was zijn snelste, onvoorbereid en op gladde zaalvoetbalschoentjes. De mooiste was een paar jaar later, zingend in de stromende regen. En de editie van komende zondag? "Daar ga ik een feesttocht van maken."

De eettafel ligt vol met medailles en andere Dam tot Dam-parafernalia. "In veel afbeeldingen komen de walvis en het Amsterdammertje terug", wijst Jan op de symbolen van de steden.

"Pas vanaf 2005 kregen we een medaille", legt Jan uit. Ze liggen keurig op een rij, met een lege plek waar de medaille uit 2021 zou horen te liggen. Toen ging de loop door corona niet door,

De Castricummer is inmiddels 73 jaar, maar hij denkt nog niet aan stoppen. "Ik kan deze reeks niet doorbreken", doelt hij op toekomstige Dam tot Damlopen. "Pas als mijn kinderen zeggen: pap, het ziet er echt niet meer uit, dan stop ik." Met een kwinkslag:  "Maar dat zeggen ze niet."

Jan werd woensdagochtend ook uitgebreid op radio geïnterviewd door Pieter Kok aan De Ontbijttafel van NH. Beluister het hieronder, vanaf minuut 21.

Werkt het Amsterdamse toerismebeleid averechts? Dat is een geëigende vraag nu uit onderzoek blijkt dat juist de zakelijke reiziger wegblijft, terwijl de politiek juist de zuip- en braltoerist wil weren. Daarbij komt ook nog dat hotels aangeven dat de bezetting afneemt en de stad uit zou gaan van hogere inkomsten door de toeristenbelasting en een waarschuwing van congrescentrum RAI die stelt dat organisatoren afhaken. Vandaag ging de commissie in debat over de vraag welke bezoeker de stad nu wel wil: de coalitie ziet in ieder geval geen reden om de ingezette koers te wijzigen.

De laatste weken stapelen de zorgelijke signalen vanuit de sector zich op. Zo bleek deze maand dat de stad in rap tempo een groot deel van haar zakelijke reizigers verliest, met een daling van 38 procent ten opzichte van 2019. Dit blijkt uit recent onderzoek van ABN Amro. De uitkomst van het onderzoek is opmerkelijk, omdat Amsterdam juist liever zogeheten kwaliteitstoeristen verwelkomt en beleid voerde om de 'zuip- en braltoerist' te weren.

Hoogste toeristenbelasting ter wereld

De huidige coalitie kondigde voor het zomerreces aan dat de toeristenbelasting verder zal stijgen. Die is nu 12,5 procent, maar stijgt volgend jaar naar 16 procent. Daarna wordt de belasting tot 2031 verder verhoogd naar 20 procent. Daarmee krijgt Amsterdam officieel de hoogste toeristenbelasting ter wereld.

De toeristenbelasting komt boven op de btw op hotelovernachtingen, die dit jaar in heel Nederland steeg van 9 naar 21 procent. Daarmee stijgt de totale belasting op hotelovernachtingen in Amsterdam van 21,5 procent vorig jaar naar 41 procent in 2031 — bijna een verdubbeling. De stijgingen zijn slecht gevallen bij de sector.

Vanmorgen was er daarom ook ruimte voor insprekers. Zo kwam melkveehouder Albert Hooijer uit het landelijk gebied bij Weesp, het stadsgebied van Amsterdam. Weesp krijgt daardoor te maken met dezelfde regels rondom de toeristenbelasting als de rest van de stad.

Volgens Hooijer kan hij niet concurreren met omliggende gemeenten. "Daar betalen mensen drie tot vier euro per persoon per nacht. Deze gemeente hanteert een tarief van 12,5 procent van de omzet. Op een overnachting van 80 euro is dat tien euro toeristenbelasting. Dat wordt zestien euro per persoon per nacht als het twintig procent wordt."

Overnachtingen

Ook Koninklijke Horeca Nederland (KHN) sprak de commissie toe. De belangenvereniging vertelde dat de hotelbranche financieel zwaar onder druk staat door onder meer de stijgende toeristenbelasting. Ook het sturen op een maximum van 20 miljoen overnachtingen zou niet realistisch zijn, stelde regiomanager Eveline Doornhegge. "De vergunningen aan hotels in de stad zijn verleend op basis van 33,5 miljoen overnachtingen. Een realistische bandbreedte zou tussen de 23 en 26 miljoen overnachtingen liggen."

Daarnaast gaf Doornhegge aan dat de inkomsten uit de toeristenbelasting weleens lager zouden kunnen uitvallen dan de gemeente nu heeft begroot. CDA-fractievoorzitter Rogier Havelaar schrok van dat bericht. Hij refereerde aan de vanmorgen gepresenteerde begroting, waarin staat dat de gemeente dit jaar vele tientallen miljoenen euro's extra hoopt te ontvangen uit de toeristenbelasting. Volgens KHN is het maar de vraag of dat gehaald wordt.

Congressen onder druk

Opvallend was dat ook de RAI aanwezig was om haar zorgen te delen. De gemeente is voor 25 procent aandeelhouder van het congrescentrum. Volgens Bart van der Heijden, directeur evenementen bij de RAI, is het vertrouwen van de sector in Amsterdam op een historisch dieptepunt beland. "Het negatieve sentiment neemt toe: ik word aangesproken door grote organisatoren over de stijgende toeristenbelasting. Ze vragen om contractuele bescherming tegen verdere kostenstijgingen. Ze willen mogelijk zelfs contracten ontbinden als dit doorgaat." Van der Heijden gaf aan te begrijpen dat er voor 2027 waarschijnlijk weinig meer te regelen valt, maar verzocht dringend om geen verdere stijging door te voeren in 2028 — iets wat nu wel in de financiële boeken van de stad staat.

Coalitie houdt voet bij stuk

Daarna volgde vanavond het politieke debat. Wie hoopte dat de coalitie kritischer zou kijken nu de effecten van het beleid voelbaar worden bij de sector, kwam vanavond tijdens het debat bedrogen uit. Pro en D66 lieten weten — zij het in iets andere bewoordingen — koers te willen houden.

Haweya Abdillahi (Pro): "Ik kijk met steeds grotere verbazing naar dit debat en naar de berichtgeving in de media. De kern van de overlast is het hoge aantal toeristen in de stad." Daarmee ging het Pro-raadslid in tegen de analyse van de sector en een deel van de oppositie, die stellen dat de kwaliteitstoerist weinig tot geen overlast veroorzaakt.

De argumenten vanuit de sector kwamen ook terug in het betoog van de VVD. "Gaat het Amsterdam om het verminderen van overlast, of gaat het om het binnenhalen van zoveel mogelijk belastinggeld? Dit college jaagt de bezoeker weg waar we allemaal van profiteren, en houdt de hangtoerist over", zei raadslid Dorle Kok.

Abdillahi benadrukte juist niet te willen selecteren op het type toerist dat de stad bezoekt. Volgens haar zeg je dan als stad: "Jij bent welkom omdat je een goedgevulde portemonnee hebt."

Maximaal aantal bezoekers

Een deel van de oppositie pleit er daarnaast voor om de verordening — waarin is vastgelegd dat het aantal overnachtingen maximaal 20 miljoen per jaar mag bedragen — los te laten.

"Wij moeten alles op alles zetten om van elk type toerist minder te krijgen. We moeten naar die twintig miljoen", stelde Abdillahi, wat tot verbazing leidde bij onder meer het CDA.

CDA-fractievoorzitter Rogier Havelaar vroeg zich af: "Waarom wilt u dan geen verbod op toeristen in coffeeshops?" Abdillahi antwoordde: "We luisteren ook naar ondernemers, en die zien dat niet zitten."

Uit de begroting bleek dat de stad in 2028 juist afstevent op 26,5 miljoen bezoekers per jaar, 6,5 miljoen meer dan eigenlijk is beloofd in de verordening. De Partij voor de Dieren had daar een duidelijke reactie op: de toeristenbelasting nóg verder verhogen dan momenteel in de plannen staat.

Raadslid Erik Schmit vertelde meermaals een hotelier te hebben gesproken die een stijging van de toeristenbelasting prima vindt, mits daar een schone stad voor terugkomt. De coalitiepartij is tegen differentiatie van de toeristenbelasting en wil de koers vanuit het coalitieakkoord volhouden. "Daardoor zijn we een betrouwbare partner." D66 wil wel een nieuwe visie van het college en vooral in gesprek blijven met de branche, maar wat Schmit hen te bieden heeft, werd niet echt duidelijk gedurende het debat.

Wethouder Economische Zaken Melanie van der Horst (D66), sinds deze zomer belast met dit dossier, noemde de discussie over toerisme in de stad 'gepolariseerd'. "Het is niet de schuld van een individueel hotel dat er overlast is. Hoe kunnen we de boel weer een beetje bij elkaar krijgen?"

Daartoe zette ze een eerste stap door het gesprek aan te gaan. "Ze vinden het een vervelende maatregel en het is heftig voor de sector. Maar de andere kant is ook waar: de afgelopen twee decennia is de toeristenbranche enorm gegroeid en is de overlast eveneens toegenomen."

Op het signaal dat het aantal zakelijke bezoekers met 38 procent is gedaald, plaatste Van der Horst kanttekeningen: "2019 was een topjaar, van voor corona. Door de pandemie is er een andere manier van reizen ontstaan. Dus wat nuance is op z'n plek. Het laatste halfjaar zien we juist dat het zakelijk toerisme in de stad weer toeneemt, wat afwijkt van de landelijke trend."

Weinig beweegruimte wethouder

De wethouder zegde toe nogmaals te gaan onderzoeken of er voor Weesp een afwijkend tarief voor de toeristenbelasting ingesteld kan worden, al toonde ze zich sceptisch over de haalbaarheid daarvan voor enkel dat stadsgebied. Opvallend genoeg vroeg ook Pro om te kijken naar differentiatie, bijvoorbeeld via een apart tarief voor boerderijen. Daarnaast onderzoekt Van der Horst of de GVB-reispas voor congresbezoekers kan terugkeren: "Maar ik ga wel eerst uitzoeken hoe het precies zit."

Al met al bracht het bijna twee uur durende debat weinig nieuws voor de sector. Over de toeristenbelasting zei Van der Horst: "Dit is wat het is. Duidelijkheid is ook belangrijk voor de sector. We moeten zeker wel blijven evalueren op de effecten." De gemeenteraad buigt zich nog voor de kerstvakantie opnieuw over het dossier.

In De Straten van Amsterdam trekt AT5 de stad in op zoek naar bijzondere verhalen van Amsterdammers uit alle hoeken van de stad. Deze week zijn we op bezoek in Diopter, misschien wel de meest veelzijdige vinexstraat van Noord. 

 Van buiten is het een doodgewone straat met rijtjeshuizen. Sommige bewoners noemen het zelfs “Lelystad aan de Ring". Maar wie aanbelt bij de bewoners van Diopter, komt terecht in een wereld vol onverwachte bedrijvigheid. Boven, onder en achter de voordeuren wonen namelijk niet alleen mensen, maar ook duizenden nano-bewoners, evenals een mannenwaxer en een dichtersziel met een boekenkast vol eigen werk. 

Robert is eigenaar van een heuse garnalenboerderij. Op zijn bovenverdieping huist waarschijnlijk de grootste collectie zoetwatergarnalen van Nederland. Neonblauw, wit-roze, zwart met rode oogjes: elke denkbare kleurencombinatie wordt hier door Robert gekweekt en verhandeld. Begonnen tijdens corona, inmiddels een volwaardige onderneming die zijn hele bovenetage in beslag neemt: "Een hobby die eigenlijk belachelijk is uitgelopen", aldus Robert over zijn onderwaterimperium.  

Op dezelfde verdieping, maar dan in een ander huis, is Cherell aan het werk. Haar voormalige woonkamer is omgetoverd tot bodywaxing-studio, en de klandizie verandert: "Mannen zijn daar steeds vrouwelijker in geworden", vertelt ze. Cherell kwam zelf via de andere kant van de waxtafel in het vak: als trouwe klant raakte ze ooit zo vreselijk verbrand bij een salon, dat ze maar besloot het voortaan zelf te gaan doen. 

Verderop in de straat woont Ibrahim, zelfbenoemd boekenboer. In zijn filmstudio aan huis toont hij trots zijn dicht- en literatuurbundels. Als voormalig Stadsdeeldichter van Noord ontbreekt het hem niet aan woorden, ook niet over zijn eigen onderkomen. Hij woont er "geweldig", zegt hij, al voegt hij daar meteen iets aan toe: "Het spookt wel een beetje". Dit sinds de kinderen de deur uit zijn, en zijn trouwe viervoeter Ozzy is overleden. Speciaal voor Straten draagt Ibrahim een zelfgeschreven gedicht voor, over de straat waar dit alles zich afgespeeld heeft. 

Wie zaterdag in de buurt van Langedijk was, kon ze bijna niet missen. Meer dan 120 vrachtwagens trokken in een lange stoet door de regio, met veel getoeter en vooral enthousiaste bijrijders. De Langedijker Vrachtwagentour vierde zijn twintigste editie en opnieuw mochten 125 mensen met een beperking instappen voor een rit die voor velen allesbehalve alledaags is.

"Je zit niet iedere dag in een vrachtwagen", zegt Ed Hoogewerf lachend. Hij weet inmiddels goed wat zo'n rit met de deelnemers doet. Normaal gesproken zit hij zelf achter het stuur, maar de afgelopen vier jaar is zijn rol veranderd. Samen met Marc Kroon en een flinke groep vrijwilligers nam hij een deel van de organisatie over van Henk Boudewijn, jarenlang een van de drijvende krachten achter de tour.

Dat betekent een hoop werk, maar Hoogewerf hoeft zaterdag maar om zich heen te kijken om te weten waarvoor hij het doet. "Als je je omdraait en je ziet die mensen met die lach, ja, daar doe je het eigenlijk voor."

De Vrachtwagentour begon in 2005 eigenlijk als een eenmalig evenement, ter gelegenheid van het 925-jarig bestaan van Langedijk. Het bleek zo'n succes dat vrijwilligers en Esdégé-Reigersdaal ermee doorgingen. Inmiddels is de stoet uitgegroeid tot een jaarlijkse traditie. Alleen tijdens de coronajaren kon de tour niet op de gebruikelijke manier doorgaan. 

Voor de jubileumeditie stonden opnieuw ruim 120 chauffeurs klaar. De deelnemers reden mee door onder meer Langedijk en Waarland, waarna de stoet weer terugkeerde naar het startterrein. Daar stonden koffie en cake klaar en kregen de deelnemers een goodiebag mee.

Maar voor Hoogewerf zit het bijzondere niet in de route of wat er na afloop klaarstaat. Het is vooral de kans om iets te doen wat voor veel deelnemers normaal gesproken niet zo makkelijk kan. "Voor sommige cliënten is het moeilijk om in een vrachtwagen te komen. Dat maken wij mogelijk." Ook de saamhorigheid tijdens zo'n dag maakt volgens hem veel los.

Grote belangstelling tijdens jubileumeditie

En de belangstelling is groot. De inschrijvingen zitten volgens Hoogewerf doorgaans helemaal vol. Niet iedereen hoeft overigens per se in een vrachtwagen te zitten. Zo reed er dit jaar ook een brandweerwagen mee en waren er bijzondere voertuigen geregeld, waaronder een oude politieauto. "Of ze nu in een vrachtwagen zitten of in zo'n toffe auto, ik denk dat het voor die cliënten niet uitmaakt."

Zelf bleef Hoogewerf deze jubileumeditie op het terrein. Chauffeurs waren er genoeg en vanuit de organisatie kon hij daar zijn handen goed gebruiken. Toch kent hij het gevoel in de cabine maar al te goed. Jarenlang reed hij zelf mee en had hij zelfs een vaste deelnemer naast zich.

Daar komt voor hem uiteindelijk alles samen. Achter de lange stoet vrachtwagens, de vrijwilligers en al het werk dat in de organisatie zit, draait het om iets heel simpels. "Die mensen genieten en dat is het belangrijkste." En de chauffeurs? Die genieten minstens zo hard mee.

De Dam tot Damloop tussen Amsterdam en Zaandam beleeft dit jaar z'n veertigste editie. Dit jaar is het ook mogelijk om 'm virtueel te lopen en de score bij te houden in een app. Fanatiek loper Matthieu Magielsen uit Den Helder maakt van die mogelijkheid gebruik: het is voor hem een mooie oefening op weg naar een nog groter doel.

Matthieu doet in oktober mee aan de Indian Summer Ultra in Drenthe. Die loop is 50 kilometer lang. Geen sinecure, maar het schrikt hem zeker niet af. Hij liep vanaf 2010 al zeventig marathons. De zestien kilometer van de Dam tot Damloop moet dus ook wel lukken.

Het meedoen aan virtuele lopen begon voor Matthieu in de coronatijd. Toen allerlei hardloopwedstrijden werden afgelast kwam dit op als alternatief. "19.000 lopers deden in de coronatijd mee aan de Great Virtual Race Across Tennessee", zegt Matthieu.  

De lopers hielden elkaar op social media op de hoogte van hun prestaties. "Dan zag ik foto's van lopers uit Amerika, en dan maakte ik foto's hier van bollenvelden of van de vuurtoren. Daar kreeg ik onwijs veel reacties op vanuit de hele wereld. Dat was erg leuk."

Matthieu is wel eerlijk: "Dit kan natuurlijk niet tippen aan de echte Dam tot Damloop, als je hier in je uppie loopt. Maar dan moet ik de geluiden van de toeschouwers er nu maar even bij bedenken!"

De Dam tot Damloop is zondag 20 september live te zien bij NH.  

De Dam tot Damloop tussen Amsterdam en Zaandam beleeft dit jaar z'n veertigste editie. Dit jaar is het ook mogelijk om 'm virtueel te lopen en de score bij te houden in een app. Fanatiek loper Matthieu Magielsen uit Den Helder maakt van die mogelijkheid gebruik: het is voor hem een mooie oefening op weg naar een nog groter doel.

Matthieu doet in oktober mee aan de Indian Summer Ultra in Drenthe. Die loop is 50 kilometer lang. Geen sinecure, maar het schrikt hem zeker niet af. Hij liep vanaf 2010 al zeventig marathons. De zestien kilometer van de Dam tot Damloop moet dus ook wel lukken.

Het meedoen aan virtuele lopen begon voor Matthieu in de coronatijd. Toen allerlei hardloopwedstrijden werden afgelast kwam dit op als alternatief. "19.000 lopers deden in de coronatijd mee aan de Great Virtual Race Across Tennessee", zegt Matthieu.  

De lopers hielden elkaar op social media op de hoogte van hun prestaties. "Dan zag ik foto's van lopers uit Amerika, en dan maakte ik foto's hier van bollenvelden of van de vuurtoren. Daar kreeg ik onwijs veel reacties op vanuit de hele wereld. Dat was erg leuk."

Matthieu is wel eerlijk: "Dit kan natuurlijk niet tippen aan de echte Dam tot Damloop, als je hier in je uppie loopt. Maar dan moet ik de geluiden van de toeschouwers er nu maar even bij bedenken!"

De Dam tot Damloop is zondag 20 september live te zien bij NH.  

Nu de kosten voor de komst van de Oostbrug - die Noord met de rest van de stad moet verbinden - al meer dan verdubbeld zijn, heerst de vraag onder de AT5-panelleden of de gemeente het plan wel moet doorzetten. Zeven op de tien panelleden vindt dat de brug niet koste wat het kost moet komen; acht op de tien vindt dat er andere opties moeten worden onderzocht. Dat blijkt uit een onderzoek waar bijna 2000 Amsterdammers aan meewerkten. 

Een nieuwe verbinding over het IJ is al jaren een belangrijk punt voor veel Amsterdammers die in Noord wonen. De ponten worden steeds drukker en het inwoneraantal in het stadsdeel groeit flink. De komende tientallen jaren worden er nog meer nieuwe wijken uit de grond gestampt voor tienduizenden extra inwoners.

Al sinds de 19e eeuw wordt er gekeken naar mogelijkheden om op een andere manier het IJ over te komen dan de veerponten. De metro kwam erbij met de opening van de Noord/Zuidlijn, maar de vraag naar een vaste verbinding voor fietsers en voetgangers bleef nog altijd. Er kwamen heel wat ideeën voorbij, maar de gemeente koos er uiteindelijk in 2024 voor om eerst een brug tussen het Azartplein in Oost en de nog te bouwen buurt Hamerkwartier in Noord te realiseren. De zogenoemde Oostbrug. 

De Oostbrug zou er in eerste instantie in 2032 moeten komen en ongeveer 340 miljoen euro gaan kosten, maar dat is al niet meer haalbaar. De opleveringsdatum is niet eerder dan 2034 en de kosten zijn gestegen naar 650 of zelfs 850 miljoen euro. 

'Extreme bedragen'

Vanwege de kostenstijging vragen de panelleden zich af of het plan voor de Oostbrug nog wel doorgezet moet worden. 69 procent van de panelleden vindt niet dat de gemeente koste wat het kost dat moet doen. "Dit kost veel te veel geld. Bij dit soort projecten loopt het financieel altijd uit de hand en worden de nu geschatte bedragen ver overschreden", aldus een van de panelleden.

Dat vindt ook panellid Maarten Naaijkens. "Dit zijn extreme bedragen en dat vond ik al bij de oorspronkelijke raming. De brug moet nog gebouwd worden, dus de kosten gaan nog vele malen over de kop."

Ook onder de Noorderlingen die meededen aan het onderzoek heerst hetzelfde sentiment. Bijna twee derde van hen zegt dat het niet koste wat het kost moet worden doorgezet. En ze hebben kritiek; zo wordt de plek vaak onlogisch genoemd en niet te bereiken voor veel Noorderlingen. 

Volgens veel van de panelleden dreigt de Oostbrug eenzelfde soort risicoproject aan het worden als de bouw van de Noord/Zuidlijn. Maar 10 procent van de panelleden ziet de brug niet als een probleemproject. "Dit gaat nog echt de spuigaten uitlopen", zo reageert een van de criticasters. 

Verder kijken

Vanwege de sterk gestegen kosten heerst er twijfel onder de panelleden over het doorzetten van de komst van de Oostbrug. Ruim 80 procent vraagt dan ook aan de gemeente om andere opties te onderzoeken. "Iedereen wil een verbinding over het IJ, maar dat moet ook voor een betaalbare oplossing", aldus Naaijkens. "Ik kom zelf uit het bedrijfsleven en als iets twee of drie keer duurder wordt, ga je toch even nadenken."

Verantwoordelijk wethouder Elise Moeskops snapt het sentiment dat leeft onder een groot deel van de panelleden. "Het is een hele hoop geld, maar het levert de stad ook heel veel op." Volgens Moeskops zijn de kosten van de brug zo gestegen vanwege de coronaperiode en de oorlogen in Oekraïne en Iran. "Maar dit is toch echt de snelste en beste optie."

Schreeuw om brug

Moeskops zegt dat de gemeente toch ook echt merkt dat veel Amsterdammers de Oostbrug echt graag zien komen. Een gedeelte van de panelleden deelt die mening, zoals Jolmer Siersma. "De mensen uit de stad weten Noord steeds beter te vinden en daardoor wordt het alsmaar drukker."

Volgens Siersma is het moeilijk om in te schatten of de drukte rond het Centraal Station echt minder wordt door de komst van de brug, maar kan het voor veel mensen echt een handige route zijn. "Als je aan de oostkant van het centrum moet zijn, of ergens in Oost, dan is het zeker goed te doen. Je bent in ieder geval sneller dan met de Oostveer (de pont die nu op het stuk vaart, red.) die maar eens in de 20 minuten gaat."

Tunnel of metro

De panelleden die het liefst zien dat de gemeente nog eens andere opties gaat onderzoeken, hebben een overduidelijke voorkeur welke opties dat moeten zijn: de fiets- en voetgangerstunnel onder het IJ, de zogenoemde IJ-klopper, en het afbouwen van het metrostation Sixhaven. Beide ideeën worden door meer dan 70 procent van het panel als 'goed' beschouwd. De Oostbrug nog maar 32 procent. 

"Het openen van metrostation Sixhaven is een heel goed idee, om de pont te ontlasten. De tunnel onder het IJ is een veel beter alternatief voor het fietsverkeer. Met deze twee opties behoud je ook de toegang tot het IJ voor de grote cruiseschepen en de schepen met Sail", aldus een van de panelleden. Een ander panellid vat het wat korter samen: "Ga voor de tunnel!"

Naaijkens sluit zich helemaal aan bij die meningen. "Volgens mij is er echt wel ruimte te vinden. En we hebben hier een promenade die volgens mij alleen door toeristen wordt gebruikt. Volgens mij kan je dat prima herbestemmen."

Streep door opties

Wethouder Moeskops snapt dat mensen enthousiast worden van het ontwerp van de tunnel onder het IJ. "Dat heb ik zelf ook." Toch is het volgens haar juist een voorbeeld van een plan dat echt niet haalbaar is. "We zitten aan de achterkant van CS, met alle installaties in de grond. Op een van de drukste punten van de stad. Het wordt hier dan nog drukker."

De wethouder zegt dat ze altijd kritisch moeten blijven, maar dat het onderzoek dat de gemeente jaren geleden heeft laten uitvoeren nog altijd staat. "Ja, dat was toen, maar er is inhoudelijk geen verschil tussen toen en nu. Alleen de prijs. Mijn vermoeden is dat met een snelle som op de achterkant van een bierviltje blijkt dat al die alternatieven ook veel duurder zijn geworden."

Koste wat het kost?

Dan rest de vraag nog hoe de gemeente kijkt naar het doorzetten van het grote project. Moet de Oostbrug er koste wat het kost komen? "Nee, het is nooit koste wat het kost", aldus Moeskops. Een maximumgrens wil de wethouder niet geven, want dat is lastig te stellen. "Maar dit is op het moment het allerbeste idee dat er is en vooral het snelst."

Daarmee doelt de wethouder op dat nieuwe opties onderzoeken heel veel tijd gaat kosten. "Elk ander project kost jaren van aanloop voor een serieuze prijsinschatting. Nu stoppen is daarom echt zonde; wij zijn al best ver met een project waarvan ik geloof dat het een meerwaarde voor de stad is en de minste tijd kost om Noord te verbinden met de rest van de stad."

De gemeente moet wel op zoek naar een extra zak met geld om de brug te kunnen financieren en de gesprekken daarvoor lopen met zowel het Rijk als de Vervoerregio, maar: "Je moet een broedende kip niet storen", aldus de wethouder over de stand van zaken. 

Nou dat wordt wat

De ochtendspits verloopt vooralsnog rustig, ondanks de ov-staking van vandaag. Dat meldt ANWB Verkeersinformatie. Er ontstonden enkele files op de weg, maar die waren snel weer voorbij.

"Het is niet drukker dan normaal", zegt een woordvoerder van ANWB-verkeersinformatie. "Dat komt doordat de staking in het ov goed van tevoren is aangekondigd. Mensen konden bijvoorbeeld hun rooster al vroeg laten aanpassen op deze dag. "

"Daarnaast zijn mensen sinds corona ook wel gewend om een dag extra thuis te werken."

Enkele ongelukken

Toch waren er vanochtend enkele incidenten op de weg.

Zo was de spitsstrook op de A10 bij knooppunten Coenplein en De Nieuwe Meer door technische problemen korte tijd dicht. 

Ook was er een ongeluk op de A8 bij knooppunt Zaandam in de richting van Amsterdam. Daardoor ontstond er een vertraging van ruim 40 minuten, maar na het bergen van de auto's loste de file snel op. 

Landelijke staking in het openbaar vervoer

Chauffeurs, conducteurs en andere ov-medewerkers leggen vandaag het werk neer. Ze maken zich zorgen over de gevolgen van de bezuinigingen op de sociale zekerheid.

Door deze staking zijn meer mensen genoodzaakt de auto naar hun bestemming te pakken.

Volg in ons liveblog de ontwikkelingen van de staking in Noord-Holland. 

De ochtendspits verloopt vooralsnog rustig, ondanks de ov-staking van vandaag. Dat meldt ANWB Verkeersinformatie. Er ontstonden enkele files op de weg, maar die waren snel weer voorbij.

"Het is niet drukker dan normaal", schetst een woordvoerder van ANWB-verkeersinformatie. "Dat komt doordat de staking in het ov goed van tevoren is aangekondigd. Mensen konden bijvoorbeeld hun rooster al vroeg laten aanpassen op deze dag. "

"Daarnaast zijn mensen sinds corona ook wel gewend om een dag extra thuis te werken."

Enkele ongelukken

Toch vonden er vanochtend enkele incidenten op de weg plaats.

Zo was de spitsstrook op de A10 bij knooppunten Coenplein en De Nieuwe Meer door technische problemen korte tijd dicht. 

Ook was er een ongeluk op de A8 bij knooppunt Zaandam in de richting van Amsterdam. Daardoor ontstond er een vertraging van ruim 40 minuten, maar na het bergen van de auto's loste de file snel op. 

Landelijke staking in het openbaar vervoer

Chauffeurs, conducteurs en andere ov-medewerkers leggen vandaag het werk neer. Ze maken zich zorgen over de gevolgen van de bezuinigingen op de sociale zekerheid.

Door deze staking zijn meer mensen genoodzaakt de auto naar hun bestemming te pakken.

Volg in ons liveblog de ontwikkelingen van de staking in Noord-Holland. 

De landelijke ov-staking zal morgen zal overal te merken zijn, maar op sommige plekken is het nog net wat onhandiger dat er helemaal geen openbaar vervoer gaat. Leerlingen die naar school gaan in Amsterdam-Noord zijn afhankelijk van de pont, die morgen ook niet vaart. Hoe moet dat morgen?

Het was de afgelopen dagen behoorlijk wikken en wegen voor scholen in met name Amsterdam-Noord. Wat moeten ze doen met de aangekondigde ov-staking? De verantwoordelijkheid bij scholieren en hun ouders laten? Online les geven? Alternatief vervoer voor scholieren regelen? Of maar helemaal gesloten blijven? 

Het zijn scholen waar veel kinderen van verder weg naartoe gaan. Maar ook als ze op de fiets komen, zijn ze vaak afhankelijk van de pont en ook die vaart niet.

IJ-tunnel niet open voor fietsers 

De vorige keer dat de pont naar Amsterdam-Noord niet voer wegens een ov-staking besloot de gemeente de IJ-tunnel voor fietsers open te stellen. Dit keer niet, tot teleurstelling van het Damstede Lyceum: "Dat vinden wij erg jammer. Voor leerlingen uit het centrum en Amsterdam-West is het echt een probleem om hier te komen. Ze moeten dan over de Schellingwouderbrug in Oost en dat is enorm omfietsen."

De gemeente heeft dit keer anders besloten vanwege 'verkeersveiligheidsrisico's' en 'omdat we sinds corona ook heel goed alles online kunnen doen', zo stelt de woordvoerder. 

Online les niet mogelijk

Dat valt toch tegen. Het Hyperion Lyceum in Amsterdam-Noord voelt zich genoodzaakt dicht te blijven. "Het systeem is helaas niet waterdicht om goed online les te kunnen geven", legt de school uit. Ze hadden wel aan creatieve alternatieven gedacht: "We keken of we zelf bussen konden inzetten vanaf Centraal Station, maar hadden er even niet bij stilgestaan dat ook niet alle leerlingen bij het station kunnen komen." 

Volgens een woordvoerder van het VOvA (Voortgezet Onderwijs van Amsterdam), waar het Hyperion Lyceum onder valt, blijft ook het Cburg College in Zeeburg gesloten morgen. Ook daar zijn te veel leerlingen en leerkrachten afhankelijk van het openbaar vervoer. Een andere school binnen die scholengroep gaat online les geven. "Het Hubertus & Berkhoff heeft besloten online les te geven. Als kinderen op school kunnen komen, zijn ze wel van harte welkom om te komen.", aldus de woordvoerder.

Grote file in de stad

Het Damstede Lyceum maakt er toch gewoon een normale dag van. "We hebben bij ouders en leerlingen geïnventariseerd waar de problemen zitten. Verschillende ouders en leerkrachten hebben aangeboden leerlingen mee te nemen onderweg naar school. Het gaat wel een grote file worden in de stad, maar dat zien we dan wel", aldus de woordvoerder.

Trouwens allemaal goedemorgen

De G. blijft toch de G.

Huilie huilie

De Nederlandse Samenzwering voor Openbare Bullshitting

Een gezin dat een woning in Diemen huurt mag, ondanks een huurachterstand van ruim 8.200 euro, toch voorlopig blijven wonen in het pand. De verhuurder wilde de woning via de rechtbank laten ontruimen, maar de rechter stelt dat het belang van de twee minderjarige kinderen die er wonen zwaarder weegt dan het financiële belang van de verhuurder. 

Het gezin bestaat uit een man, een vrouw en hun twee kinderen van 12 en 7 jaar oud. Sinds augustus 2018 huren ze de woning in Diemen, maar de afgelopen maanden liep de huurachterstand steeds verder op. Het gezin schikte betalingsregelingen en loste in mei van dit jaar 4000 euro aan schuld af, maar de schuld bedroeg in juni nog altijd ruim 8200 euro.

Coronaperiode

Volgens de man is de forse huurachterstand tot stand gekomen doordat hij sinds de coronaperiode te maken heeft gehad met tegenvallende inkomsten van zijn bedrijf, belastingschulden, een inbraak en het stopzetten van zijn uitkering.

In de rechtszaal liet de man weten zijn bedrijf te willen liquideren en dat hij zich onder bewind wil laten stellen. Dit is een vorm van financiële begeleiding waarbij een bewindvoerder zijn inkomen en uitgaven regelt.

Internationaal verdrag

De verhuurder eiste via de rechtbank betaling en ontruiming van het gezin vanwege de forse huurachterstand. Volgens de rechter staat de verhuurder in zijn recht om dat te eisen, maar moet de rechtbank ook de andere belangen afwegen. Een van die belangen is het belang van de twee minderjarige kinderen. 

In het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind staat dat dat belang zelfs een eerste overweging vormt. Omdat tijdens de zitting niet is gebleken dat de kinderen ergens anders terechtkunnen voor onderdak, is de rechter van mening dat het realistisch is dat de twee op straat belanden. Dat weegt volgens de rechter zwaarder dan het belang van de verhuurder. Daarbij speelt ook mee dat de man zich onder bewind wil laten stellen en er op die manier een oplossing wordt gevonden voor de huurachterstand.

Een jaar nadat Mysteryland aankondigde 2026 over te slaan, is nog altijd onduidelijk hoe het festival volgend jaar terugkeert. Volgens de organisatie heeft een nieuw team 'de nodige stappen gezet', maar concrete plannen worden nog niet gedeeld. Ook niet met lokale ondernemers. Zij missen dit weekend de extra inkomsten en wachten in spanning af.

Geen wereldberoemde dj's, geen bombastisch vuurwerk en geen tienduizenden festivalgangers. In het Haarlemmermeerse Bos, waar normaal gesproken rond deze tijd de laatste voorbereidingen voor Mysteryland in volle gang zijn, gebeurt er dit weekend niets.

"Het is stil", zegt ondernemer Jos Koeckhoven, terwijl hij zijn terrein laat zien. Zijn erf is tijdens Mysteryland onderdeel van het festivalterrein. Normaal gesproken zou hij de bedrijvigheid rond zijn bedrijf inmiddels flink merken. "Dan komen hier de hekken, de rijplaten, de toiletten, noem maar op."

Dit jaar blijft zijn land leeg. Financieel kan zijn bedrijf dat volgens hem prima opvangen, maar met enkele weken huurinkomsten per jaar, noemt hij Mysteryland wel 'een goede klant'. Daarin staat Koeckhoven volgens hem bepaald niet alleen. "Loonwerkers, bakkers, grondbezitters, boeren met stro, noem maar op. Er zijn echt heel wat mensen die er een graantje van meepikken."

Van de bakker tot de coffeeshop

Een paar kilometer verderop in het dorp, is het ontbreken van het festival op een heel andere manier merkbaar. Bakkerij Dijkzeul trekt normaal gesproken met drie bakfietsen over de camping om festivalgangers van ontbijt te voorzien. In één weekend gaan er zo'n vijfduizend croissants en drieduizend koppen koffie doorheen, "goed voor ongeveer een normale weekomzet", vertellen eigenaren René en Willemijn Dijkzeul.

Ook ondernemers die niet rechtstreeks voor Mysteryland werken, profiteren van de toestroom. Bij coffeeshop De Groene Gaper in Hoofddorp gaan ze de extra klanten missen. Volgens barmanager Silvio is de coffeeshop voor veel mensen een tussenstop op weg naar het terrein. "Normaal gesproken zie je in dit weekend wel echt even zo'n piekje." 

Behalve de extra klandizie mist hij ook de sfeer. "Het is toch een ander soort klant. Je merkt dat ze in een feeststemming zijn." 

Waarom slaat Mysteryland een jaar over?

Dat Mysteryland juist nu een pauze neemt, heeft volgens de organisatie te maken met de houdbaarheid van het huidige concept. Na corona zijn bijna alle evenementkosten volgens Mysteryland "zo goed als verdubbeld".

Dat de kosten opliepen was ook te merken aan de ticketprijzen. Voor een regulier weekendticket betaalden bezoekers in 2019 nog 120 euro. Bij de laatste editie in 2025 was dat 170 euro, een stijging van ruim veertig procent.

Een nieuw samengesteld team werkt inmiddels achter de schermen aan de toekomst van het festival, laat een woordvoerder weten. Volgens de organisatie zijn inmiddels "de nodige stappen gezet", maar wat er concreet gaat veranderen, wil Mysteryland nog niet zeggen. 

Ook op vragen van NH over de gevolgen van het tussenjaar voor ondernemers uit de Haarlemmermeer gaat de organisatie niet inhoudelijk in. De organisatie zegt pas naar buiten te treden zodra er meer bekend is over het nieuwe concept.

Festival werd steeds groter

In de jaren dat lokale ondernemers met Mysteryland meedraaiden, zagen zij het festival flink veranderen. Koeckhoven maakte van dichtbij mee hoe een eendaags evenement uitgroeide tot een meerdaags festival. Daarmee veranderden ook de eisen. "Als honderdduizend mensen een kaartje kopen, is dat toch wel anders dan wanneer tienduizend mensen een kaartje kopen", zegt hij. "Die mensen verwachten ook wat van je."

Ook bij Bakkerij Dijkzeul zagen ze die schaalvergroting. In de beginjaren waren volgens Willemijn Dijkzeul veel bedrijven uit de directe omgeving bij het festival betrokken. "Vroeger was het echt meer uit het dorp. De eerste paar jaar kende je eigenlijk al die cateraars wel. Ook lokale restaurants werden gevraagd."

Lees verder onder de afbeelding

Naarmate Mysteryland groter werd, zagen zij steeds meer grote bedrijven die op meerdere festivals actief zijn. Ook kwamen er volgens haar meer restricties op hoeveel de bakkerij zelf mocht aanbieden.

"Het voelde vroeger ook als familie. Als je er elk jaar weer terugkwam, dacht je: die mensen ken ik allemaal." Dat gevoel werd volgens haar de laatste jaren minder. Voor de bakkerij is het tussenjaar daardoor dubbel: "de extra omzet valt weg, maar de rust is ook wel even lekker."

Ook achter de schermen veranderde er veel bij de festivalorganisator. Koeckhoven vraagt zich af wat dat voor de toekomst van Mysteryland betekent. "Als het goed is zijn die Amerikaanse eigenaren investeerders en ik denk dat dat natuurlijk wel een beetje verschil maakt." Welke invloed de overname daadwerkelijk heeft op de nieuwe koers, weet hij niet. "Het is een gevoel."

Nog geen telefoontje voor volgend jaar

Voor de ondernemers is het voorlopig nog de vraag wat er in 2027 gebeurt. Koeckhoven heeft nog niets gehoord over een mogelijke nieuwe editie. Hij hoopt dat die er komt, en de lokale ondernemers weer een rol spelen.

Ook Bakkerij Dijkzeul heeft nog geen concreet contact gehad over volgend jaar. Na de laatste editie kregen Willemijn en René naar eigen zeggen wel te horen dat de organisatie hen graag twee jaar later weer zou zien, maar over de nieuwe plannen hebben ze sindsdien niets vernomen.  "Het wordt met elkaar gedragen. Iedereen weet dat we moeten zorgen dat het een geslaagde editie wordt."

Ook bij coffeeshop De Groene Gaper hopen ze volgend jaar de festivalgangers weer voorbij te zien komen. Silvio vindt dat Mysteryland inmiddels bij de gemeente hoort. "Als je het over Haarlemmermeer hebt, dan heb je het ook over Mysteryland."

Een jaar nadat Mysteryland aankondigde 2026 over te slaan, is nog altijd onduidelijk hoe het festival volgend jaar terugkeert. Volgens de organisatie heeft een nieuw team 'de nodige stappen gezet', maar concrete plannen worden nog niet gedeeld. Ook niet met lokale ondernemers. Zij missen dit weekend de extra inkomsten en wachten in spanning af.

Geen wereldberoemde dj's, geen bombastisch vuurwerk en geen tienduizenden festivalgangers. In het Haarlemmermeerse Bos, waar normaal gesproken rond deze tijd de laatste voorbereidingen voor Mysteryland in volle gang zijn, gebeurt er dit weekend niets.

"Het is stil", zegt ondernemer Jos Koeckhoven, terwijl hij zijn terrein laat zien. Zijn erf is tijdens Mysteryland onderdeel van het festivalterrein. Normaal gesproken zou hij de bedrijvigheid rond zijn bedrijf inmiddels flink merken. "Dan komen hier de hekken, de rijplaten, de toiletten, noem maar op."

Dit jaar blijft zijn land leeg. Financieel kan zijn bedrijf dat volgens hem prima opvangen, maar met enkele weken huurinkomsten per jaar, noemt hij Mysteryland wel 'een goede klant'. Daarin staat Koeckhoven volgens hem bepaald niet alleen. "Loonwerkers, bakkers, grondbezitters, boeren met stro, noem maar op. Er zijn echt heel wat mensen die er een graantje van meepikken."

Van de bakker tot de coffeeshop

Een paar kilometer verderop in het dorp, is het ontbreken van het festival op een heel andere manier merkbaar. Bakkerij Dijkzeul trekt normaal gesproken met drie bakfietsen over de camping om festivalgangers van ontbijt te voorzien. In één weekend gaan er zo'n vijfduizend croissants en drieduizend koppen koffie doorheen, "goed voor ongeveer een normale weekomzet", vertellen eigenaren René en Willemijn Dijkzeul.

Ook ondernemers die niet rechtstreeks voor Mysteryland werken, profiteren van de toestroom. Bij coffeeshop De Groene Gaper in Hoofddorp gaan ze de extra klanten missen. Volgens barmanager Silvio is de coffeeshop voor veel mensen een tussenstop op weg naar het terrein. "Normaal gesproken zie je in dit weekend wel echt even zo'n piekje." 

Behalve de extra klandizie mist hij ook de sfeer. "Het is toch een ander soort klant. Je merkt dat ze in een feeststemming zijn." 

Waarom slaat Mysteryland een jaar over?

Dat Mysteryland juist nu een pauze neemt, heeft volgens de organisatie te maken met de houdbaarheid van het huidige concept. Na corona zijn bijna alle evenementkosten volgens Mysteryland "zo goed als verdubbeld".

Dat de kosten opliepen was ook te merken aan de ticketprijzen. Voor een regulier weekendticket betaalden bezoekers in 2019 nog 120 euro. Bij de laatste editie in 2025 was dat 170 euro, een stijging van ruim veertig procent.

Een nieuw samengesteld team werkt inmiddels achter de schermen aan de toekomst van het festival, laat een woordvoerder weten. Volgens de organisatie zijn inmiddels "de nodige stappen gezet", maar wat er concreet gaat veranderen, wil Mysteryland nog niet zeggen. 

Ook op vragen van NH over de gevolgen van het tussenjaar voor ondernemers uit de Haarlemmermeer gaat de organisatie niet inhoudelijk in. De organisatie zegt pas naar buiten te treden zodra er meer bekend is over het nieuwe concept.

Festival werd steeds groter

In de jaren dat lokale ondernemers met Mysteryland meedraaiden, zagen zij het festival flink veranderen. Koeckhoven maakte van dichtbij mee hoe een eendaags evenement uitgroeide tot een meerdaags festival. Daarmee veranderden ook de eisen. "Als honderdduizend mensen een kaartje kopen, is dat toch wel anders dan wanneer tienduizend mensen een kaartje kopen", zegt hij. "Die mensen verwachten ook wat van je."

Ook bij Bakkerij Dijkzeul zagen ze die schaalvergroting. In de beginjaren waren volgens Willemijn Dijkzeul veel bedrijven uit de directe omgeving bij het festival betrokken. "Vroeger was het echt meer uit het dorp. De eerste paar jaar kende je eigenlijk al die cateraars wel. Ook lokale restaurants werden gevraagd."

Lees verder onder de afbeelding

Naarmate Mysteryland groter werd, zagen zij steeds meer grote bedrijven die op meerdere festivals actief zijn. Ook kwamen er volgens haar meer restricties op hoeveel de bakkerij zelf mocht aanbieden.

"Het voelde vroeger ook als familie. Als je er elk jaar weer terugkwam, dacht je: die mensen ken ik allemaal." Dat gevoel werd volgens haar de laatste jaren minder. Voor de bakkerij is het tussenjaar daardoor dubbel: "de extra omzet valt weg, maar de rust is ook wel even lekker."

Ook achter de schermen veranderde er veel bij de festivalorganisator. Koeckhoven vraagt zich af wat dat voor de toekomst van Mysteryland betekent. "Als het goed is zijn die Amerikaanse eigenaren investeerders en ik denk dat dat natuurlijk wel een beetje verschil maakt." Welke invloed de overname daadwerkelijk heeft op de nieuwe koers, weet hij niet. "Het is een gevoel."

Nog geen telefoontje voor volgend jaar

Voor de ondernemers is het voorlopig nog de vraag wat er in 2027 gebeurt. Koeckhoven heeft nog niets gehoord over een mogelijke nieuwe editie.

Ook Bakkerij Dijkzeul heeft nog geen concreet contact gehad over volgend jaar. Na de laatste editie kregen Willemijn en René naar eigen zeggen wel te horen dat de organisatie hen graag twee jaar later weer zou zien, maar over de nieuwe plannen hebben ze sindsdien niets vernomen.

Koeckhoven hoopt in ieder geval dat het festival terugkeert. Niet alleen vanwege de inkomsten voor zijn eigen bedrijf. Volgens hem is door de jaren heen een mooie samenwerking ontstaan tussen het festival, ondernemers, omwonenden en de gemeente. "Het wordt met elkaar gedragen. Iedereen weet dat we moeten zorgen dat het een geslaagde editie wordt."

Ook bij De Groene Gaper hopen ze volgend jaar de festivalgangers weer voorbij te zien komen. Silvio vindt dat Mysteryland inmiddels bij de gemeente hoort. "Als je het over Haarlemmermeer hebt, dan heb je het ook over Mysteryland."

Om over CORONA te praten

Schoonmakers uit het hele land komen vandaag naar Schiphol om actie te voeren. Ze staken vanwege de vastgelopen onderhandelingen over een nieuwe schoonmaak-cao.  

De schoonmakers vragen Schiphol om zich achter de eisen van de schoonmakers te scharen. "Wij houden Nederland schoon. Wij zijn onmisbaar. En daar willen ze niet voor betalen", roept een van de actievoerders op het podium.

De landelijke staking duurt twee dagen. Donderdag wordt er gestaakt bij de NS. De actievoerders komen uit verschillende delen van het land en werken voor verschillende schoonmaakbedrijven. Hoeveel schoonmakers op Schiphol zelf het werk neerleggen, is niet bekend.

De staking is op Schiphol omdat de luchthaven een van de grootste opdrachtgevers is van schoonmaakbedrijven. "De bazen verschuilen zich achter de opdrachtgevers, schandalig!", klinkt er vanaf het podium. De FNV wil daarom dat Schiphol zijn invloed gebruikt om druk uit te oefenen op die bedrijven. 

Zwaar werk

Veel schoonmakers benadrukken dat hun werk zwaar is. Eén van hen werkt bij de D-Pier op Schiphol, waar dagelijks grote aantallen passagiers komen. "Mensen gooien alles op de grond, ze hebben geen respect. Dat is best moeilijk voor ons. We doen het werk graag, want we willen graag helpen om de luchthaven schoon te maken. Maar nu moet Schiphol ons ook helpen", vertelt Elena.

Uitkering bij ziekte

De schoonmakers zijn onder meer boos over de voorgenomen afspraken over het ziektegeld. Werknemers die korter dan zes jaar in de sector werken zouden bij ziekte nog maar 85 procent van hun loon krijgen. 

Schiphol heeft veel nieuwe schoonmakers aangenomen de afgelopen jaren, omdat er in coronatijd veel schoonmakers werden ontslagen vanwege te weinig werk. 

"Waarom is het nodig om gestraft te worden bij ziek zijn? We hebben nu al lage lonen", zegt Sandra, die op de C-pier schoonmaakt. "Stop met straffen!" Haar collega Glenn is het met haar eens: "Het leven is al zo duur! Waarom is het nodig om gestraft te worden als je ziek bent?"

Reactie Schiphol

Schiphol reageert op het podium op de schoonmakers: "Het is duidelijk dat wij geen onderdeel zijn van die onderhandeltafel. En wij vinden het wel heel belangrijk dat wat er dan ook besproken en besloten wordt, dat ook hier wordt toegepast", aldus HR-directeur Esmé Valk van Schiphol.

Ruim tweehonderd vaste gasten, vrienden en oud-medewerkers kwamen gisteren naar snackbar Kwalitaria Zijdelwaard om afscheid te nemen van de overleden eigenaar Joop Vet. De geliefde snackbarhouder stond in Uithoorn bekend als een harde werker en betrokken ondernemer die altijd klaarstond voor een ander. 

''Hij hoefde niet rijk te worden, zei hij altijd. Met zijn gezin was hij al rijk'', vertelt dochter Priscilla, terwijl de zaak van haar ouders zich langzaam vult met mensen van heinde en verre die Joop de laatste eer komen bewijzen. Onder het genot van koffie en schalen vol gefrituurde snacks delen zij hun herinneringen aan de geliefde snackbarhouder, die 66 jaar is geworden.

Een stel is speciaal vanuit Texel naar Uithoorn gekomen om afscheid te nemen. Ze omschrijven Joop en Sandra Vet als warme, goede mensen die altijd voor anderen klaarstaan. ''Hij had zo’n positieve energie. Het is echt onbegrijpelijk dat dit is gebeurd.''

Oprecht mens

Ook zijn oprechte belangstelling is veel bezoekers bijgebleven. ''Mijn moeder had alzheimer en toch bleef hij altijd vragen hoe het met haar ging'', vertelt een van hen.

Een andere vaste klant haalt herinneringen op aan haar favoriete bestelling: ''Ik vond de balletjes altijd zo lekker.'' Bij een andere bezoeker overheerst vooral het verdriet. ''Ik vind het heel erg'', zegt ze geëmotioneerd. ''Ik schiet er bijna van vol.''

Personeel werd familie

Ook voor het personeel was Joop veel meer dan alleen een baas. Een medewerker begon op haar vijftiende in de zaak. ''Joop was een heel gezellige baas. En het personeel is gewoon mijn familie geworden.''

Ze herinnert zich vooral het dollen en de grappen op de werkvloer. Soms werd er zelfs met eieren gegooid. Ook zijn vaste gewoontes worden gemist: zijn broodje kroket met kaas, een broodje speculaas en het kopje koffie dat vaak maar voor de helft werd opgedronken.

Weldoener in Uithoorn

Samen met zijn vrouw Sandra zette Joop zich volop in voor anderen. Tijdens een tropische zomerdag deelden zij gratis ijsjes uit aan de ouderen van woonzorgcentrum Het Hoge Heem. In de coronacrisis staken ze de bewoners en verzorgers opnieuw een hart onder de riem met tweehonderd kroketten.

Volgens dochter Priscilla zette haar vader zichzelf altijd op de laatste plaats. ''Hij leefde voor zijn familie, zijn vrienden en voor de liefde. Hij vond het fijn om voor andere mensen te zorgen.''

Vanaf september weer open

Eind mei werd bij Joop kanker met uitzaaiingen geconstateerd. Daarna ging zijn gezondheid snel achteruit. De familie verzorgde hem in zijn laatste periode zelf. ''Hij is gegaan als een strijder'', vertelt Priscilla. ''Dat was mijn vader: een vechter.''

Ze zal vooral zijn grapjes en adviezen missen. ''Hij zei altijd: ‘Het komt goed. En ook als het niet goed komt, komt het toch weer goed.’ Dat begreep ik nooit. Maar nu wel."

De familie neemt voorlopig de tijd om te rouwen. Vanaf 1 september willen zij de zaak weer openen. ''Ik weet zeker dat hij daar heel veel steun uit zou halen'', zegt Priscilla. 

Voor een totale zonsverduistering had Rian van der Weiden uit Alkmaar flink wat kilometers over. Hij reisde maar liefst 1.700 kilometer naar het Spaanse León, waar hij de maan volledig voor de zon zag schuiven.

Het was alweer de derde totale zonsverduistering die Rian van der Weiden meemaakte. In de buurt van de Noord-Spaanse stad vertelt hij aan onze mediapartner Streekstad Centraal dat hij diep onder de indruk is. "Het is echt fantastisch", zegt hij met tranen in zijn ogen.

Vooral de paar minuten waarin de zon volledig werd bedekt, maakte indruk. Dan werd ook de corona van de zon zichtbaar.

Vogels stopten met zingen

Tijdens de verduistering werd het pikdonker en reageerde ook de natuur. Vogels stopten met zingen, mieren gingen terug naar hun nest en volgens Van der Weiden daalde de temperatuur met zo'n vijf graden.

De Alkmaarder denkt alweer aan zijn volgende eclipsreis. Die gaat naar Luxor in Egypte, waar de totaliteit bijna 6,5 minuut duurt. Daarna staat Australië op zijn verlanglijst. "Maar dat heb ik thuis nog niet verteld."

Voor een totale zonsverduistering had Rian van der Weiden uit Alkmaar flink wat kilometers over. Hij reisde maar liefst 1.700 kilometer naar het Spaanse León, waar hij de maan volledig voor de zon zag schuiven.

Het was alweer de derde totale zonsverduistering die Rian van der Weiden meemaakte. In de buurt van de Noord-Spaanse stad vertelt hij aan onze mediapartner Streekstad Centraal dat hij diep onder de indruk is. "Het is echt fantastisch", zegt hij met tranen in zijn ogen.

Vooral de paar minuten waarin de zon volledig werd bedekt, maakte indruk. Dan werd ook de corona van de zon zichtbaar.

Vogels stopten met zingen

Tijdens de verduistering werd het pikdonker en reageerde ook de natuur. Vogels stopten met zingen, mieren gingen terug naar hun nest en volgens Van der Weiden daalde de temperatuur met zo'n vijf graden.

De Alkmaarder denkt alweer aan zijn volgende eclipsreis. Die gaat naar Luxor in Egypte, waar de totaliteit bijna 6,5 minuut duurt. Daarna staat Australië op zijn verlanglijst. "Maar dat heb ik thuis nog niet verteld."